Scoppio del Carro - wielkanocna tradycja we Florencji
autor tekstu: Ma³gorzata Kistryn
Ka¿de w³oskie miasto i miasteczko mo¿e siê pochwaliæ niezwykle bogatym kalendarzem ¶wi±t i uroczysto¶ci.
Nie mo¿e byæ inaczej w przypadku stolicy Toskanii – Florencji. Oczywi¶cie wspó³czesny kalendarz ¶wi±t jest wzglêdnie ubogi. W XV wieku bywa³y takie lata, kiedy w mie¶cie nad rzek± Arno trudno by³o sobie wyobraziæ normaln± pracê. W 1457 roku og³oszono oficjaln± listê 87-u dni wolnych od pracy, zaznaczaj±c, ¿e w pozosta³e dni bêdzie mo¿na pracowaæ – o ile ksi±¿ê nie uchwali nowego ¶wiêta…
Obecnie najwa¿niejsze ¶wiêta florenckie to „Scoppio del Carro” (dos³ownie „eksplozja wozu”, niedziela Wielkanocna), „Festa del Grillo” („¦wiêto ¶wierszczy”, koniec maja), „Calcio storico”, zwane te¿ „Calcio in costume” (rodzaj historycznego meczu pi³ki no¿nej, zazwyczaj czerwcowe weekendy), „Festa di San Giovanni” (¶wiêto patrona miasta Jana Chrzciciela, 24 czerwca) oraz we wrze¶niu „Festa della Rificolona”.
Scoppio del Carro jest prawdopodobnie ¶wiêtem wci±¿ najbli¿szym sercom florentyñczyków.
Odbywa siê rokrocznie w niedzielê Wielkanocn±. Pocz±tki tej tradycji siêgaj± XI/XII wieku i pierwszej Krucjaty pod dowództwem Goffredo di Buglione. W tej wyprawie krzy¿owej uczestniczyli tak¿e mieszkañcy Florencji. Dowodzi³ nimi szlachetny i odwa¿ny Pazzo di Ranieni de’ Pazzi, zwany tak¿e Pazzino. W lipcu 1099 roku ów Pazzino zdo³a³ wspi±æ siê na mury Jerozolimy i zatkn±æ sztandar Krzy¿owców. W nagrodê Goffredo ofiarowa³ odwa¿nemu florentyñczykowi 3 kamienie (krzemienie) z Grobu ¦wiêtego. Od 1101 roku, gdy Pazzino wróci³ do Florencji, przechowywa³ owe 3 krzemienie w swoim pa³acu. W ka¿d± Wielk± Sobotê, zgodnie z tradycj±, któr± pozna³ w Jerozolimie, pociera³ kamienie z Ziemi ¦wiêtej i tak wznieca³ ogieñ ¶wiêty, który ofiarowywa³ mieszkañcom Florencji, aby ochrania³ ich domy. Ka¿dego roku ¶wieca zapalona od ¶wiêtego ognia rusza³a, przy akompaniamencie ¶piewów i modlitw, w pochodzie od ko¶cio³a Santa Maria in Porta a¿ do ko¶cio³a Santa Maria del Fiore (florencka katedra). W nastêpnych latach rodzina Pazzich, aby nadaæ wydarzeniu wiêksze znaczenie, buduje wielki wóz, który od tamtej pory transportuje jednocze¶nie wiele zapalonych ¶wiec. Wóz ju¿ wtedy by³ ci±gniêty przez dwa wo³y rasy chianina (tej samej, któr± siê u¿ywa na s³ynny befsztyk florencki, „la bistecca fiorentina”). Wóz zosta³ przezwany „Brindellone” z powodu chwiejnego, powolnego przejazdu.
W 1487 rodzina Pazzich organizuje spisek przeciwko Lorenzo dei Medici zwanym te¿ Lorenzo il Magnifico (Wawrzyniec Medyceusz, Wawrzyniec Wspania³y). Zdo³ali jednak na szczêscie zabiæ jedynie m³odszego brata Giuliano. Po tym wydarzeniu w³adca Florencji oczywi¶cie odbiera przywilej organizowania fiest rodzinie Pazzich i powierza ludowemu komitetowi.
Od XVI wieku ¶wiêtowanie ma miejsce rano w niedzielê wielkanocn±. Aby atmosfera by³a bardziej radosna dodana zosta³a la colombina (go³êbica). Colombina to rodzaj pocisku, mechanizmu zapalaj±cego w kszta³cie go³êbicy. Rano wielki wóz il Brindellone przeje¿d¿a ze swojego gara¿u przy ulicy Prato na plac katedralny. Gdy wo³y zostaj± wyprzêgniête, ³±czy siê go ¿elazn± strun± z drewnianym masztem ustawionym w katedrze w pobli¿u o³tarza g³ównego. W³a¶nie stamt±d dok³adnie w po³udnie rusza pocisk w kszta³cie go³êbicy. Wszyscy zgromadzeni w ciszy oczekuj±, co siê stanie. Je¿eli wszystko przebiega pomy¶lnie, pocisk dociera do wozu, zapala go i wóz po chwili eksploduje feeri± kolorowych fajerwerków. Wszystkie dzwony we Florencji oznajmiaj± to radosne wydarzenie, wró¿bê dobrego roku. Wypuszczane s± setki go³êbi. Je¿eli Colombina np. zatrzyma siê po drodze albo nie zapali Wozu, Wóz podpalaj± stra¿acy. Wszyscy s± jednak zawiedzeni, gdy¿ zgodnie z ludowym wierzeniem rok nie bêdzie pomy¶lny.
W³oski s³ownik.
festa - fiesta, ¶wiêto
Firenze - Florencja
fiorentino - florentyñczyk
Pasqua - Wielkanoc (niedziela wielkanocna)
Domenica di Pasqua - niedziela wielkanocna
uovo di Pasqua - wielkanocne jajko czekoladowe
Buona Pasqua ! - Weso³ych ¦wi±t ! Weso³ego Alleluja!
Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi - przys³owie:(Spêdzaj) Bo¿e Narodzenie z rodzin± a Wielkanoc z kim chcesz ( z przyjació³mi)
Pasqua fiorita - Niedziela Palmowa
pasquale - wielkanocny
agnello pasquale - baranek wielkanocny
feste pasquali - ¶wiêta wielkanocne
Pasquetta - poniedzia³ek wielkanocny, dos³ownie ma³a Wielkanoc
Pasqua piccola - poniedzia³ek wielkanocny
Settimana Santa - Wielki Tydzieñ
giorno festivo - dzieñ ¶wi±teczny, wolny od pracy
giorno feriale - dzieñ roboczy, powszedni
giorno lavorativo - dzieñ roboczy
