Alaryk

Alaryk (370-410 – wódz Wizygotów od 395r. Był dużym zagrożeniem dla Cesarstwa Rzymskiego, dla którego początkowo spełniał rolę najemnika. Spustoszył bałkańskie prowincje. W 408r. nie otrzymał od władz rzymskich zapłaty za swoje usługi, ani racji żywnościowych dla swoich żołnierzy. Zdecydował się wyruszyć na Rzym, tym razem ułagodzony bardzo wysokim okupem. Ponawia atak w 410r. i odnosi zwycięstwo łupiąc Rzym. Wkrótce potem nieoczekiwanie zmarł w drodze powrotnej z nieudanej wyprawy na Sycylię.

Atylla

Atylla (406-453) zwany „Bicz Boży” – rezydował w prowincji Panonii (dzisiejsze Węgry), był przywódcą Hunów. Stąd też nazwa Węgier stosowana przez państwa Europy Zachodniej – Hungary. Jego plemię, jak i on dla Rzymian wyglądali przerażająco. Niscy, krępi, owłosieni. Niszczyli wszystko co stawiało im opór. Cesarz Konstantynopola – Teodozjusz II płaci Atylli ogromny haracz mający zapewnić pokój. W 451 i w 453r. podjął dwie wyprawy na Italię zakończone klęską. Ten odważny, inteligentny pogromca zginął w noc poślubną z rąk żony. Liczni synowie Atylli podzielili jego tereny między siebie, co doprowadziło do szybkiego rozpadu i dezorganizacji.

Barbarzyńcy

Barbarzyńcy – z greckiego barbados – cudzoziemiec. Pierwotnie określenie stosowane do cudzoziemców, mówiących innym językiem, z czasem zwłaszcza przez Rzymian znamionujące ludzi, plemiona o niższej kulturze niż rzymsko-grecka kultura. Pogardliwie oznaczające dzikość, nieokrzesanie, zezwierzęcenie. M.in. barbarzyńcami dla Rzymian były plemiona: Celtów, Hunów, Germanów, Gotów czy Persów.

Brutus

Brutus (85 – 42 p.n.e.) – rzymski polityk i filozof. Przeciwnik polityki Cezara, wtrącony do niewoli w starciu przeciwko Cezarowi, został ułaskawiony w 48r.  p.n.e. Przeszedł na stronę Cezara, objął wysokie funkcje państwowe, a mimo to uczestniczy w 44r. w zamachu przeciwko Cezarowi. Przypuszczalnie to do niego Cezar w chwili morderstwa miał powiedzieć: "Et tu Brute contra me" (łac) – I ty Brutusie, przeciwko mnie?

Cezarion

Cezarion (47 p.n.e. – 30 p.n.e.) – syn Juliusza Cezara i Kleopatry - królowej Egiptu, ostatniej przedstawicielki dynastii Ptolemeuszów. Został zamordowany z rozkazu Oktawiana Augusta.

Cyceron

Cyceron (106r.p.n.e – 43r.p.n.e) – rzymski, wielki mówca, polityk, filozof i pisarz. Pozostawił ogromny zbiór dzieł głównie filozoficznych, np. „O granicach dobra i zła”, „O powinnościach” „O państwie”. Został zamordowany z rozkazu Marka Antoniusza, którego uraził w jednym z utworów.

Dioklecjan

Dioklecjan (240 – zmarł około 316 r). – cesarz rzymski (284-305). Utworzył nowy system polityczny zwany dominatem czyli absolutna władza cesarza z podziałem na „rządy czterech”. Cesarstwo było już tak duże, że Dioklecjan uznał za rozsądne podzielenie go na cztery prefektury zarządzane przez jego wysoko urodzonych zwierzchników. Wprowadził również wiele reform administracyjnych i wojskowych m.in. całkowicie rozdzielił władzę cywilną od wojskowej. Dominat po abdykacji cesarza okazał się dość utopijny i doprowadził do wielu wojen domowych.

Gajusz Grakchus

Gajusz Grakchus (152r.p.n.e – 121r.p.n.e) – wielki reformator i polityk. Sprawował urząd, którego zadaniem było dbanie o interesy obywateli. Był tzw. trybunem ludowym. Odnowił rzymskie drogi, rozdawał zboże najuboższym, dbał o prowincje. Zginał tragicznie podczas zamieszek w Rzymie mających na celu przywrócenie porządku w mieście. Były wymierzone przeciwko Gajuszowi Grakchlusowi i zginęło w nich około 3 tysięcy jego stronników.

Galba

Galba (3r.p.n.e. – 69r.n.e.) – cesarz rzymski, następca Nerona od 68r. Wybrany przez zbuntowane przeciw Neronowi wojsko rzymskie, uznany przez senat. Zamordowany przez Otona, który jeszcze za jego życia ogłosił się cesarzem.

Gattamelata

Gattamelata wł. Grasmo da Narni (1370-1443r.) – włoski kondotier, służył we florenckich wojskach, później w służbie papieskiej. Najbardziej rozpoznawalny jest jego pomnik wykonany w renesansie przez Donatella. Znajduje się w Padwie przed bazyliką s. Antonio w Padwie.

Grzegorz VII

Grzegorz VII (1021-1085r.) – papież.

Hadrian

Hadrian (76-138r.) – cesarz rzymski od 117r. Adoptowany i wyznaczony na następcę przez cesarza Trojana. Prowadził pokojową politykę, zwany jest wielkim budowniczym. Znane jest jego mauzoleum (obecnie Zamek św. Anioła), willa Hadriana w Tibur, Świątynia Wenery i Romy przy Forum Romanum i Panteon.

Hannibal

Hannibal (247 p.n.e. – 183 p.n.e.) – dowódca wojsk antycznych Kartaginy. Swoim wojskiem budził przerażenie, walczył na słoniach bojowych. Zajmując miasto Sagunt w 218r.p.n.e. rozpoczął z Rzymem II wojnę punicką. Stoczył wiele zwycięskich bitew, lecz ostatecznie został pokonany przez armię rzymską. Kartagina straciła prawie wszystkie zdobyte ziemie (202r.p.n.e.), a Hannibal kilka lat później popełnił samobójstwo.

Juliusz Cezar

Juliusz Cezar (100p.n.e. – 44 p.n.e.) - rzymski wódz, polityk, jedna z bardziej znaczących osobowości w historii. W 57 i 56 podbił całą Galię, w 52 i 51 po długiej strategicznej walce stłumił powstanie Galów pod wodzą Wercyngetoryksa, co przyniosło mu wielkie zwycięstwo nad Alezją. Przeprowadził wiele reform gospodarczych i administracyjnych. Stał się wielką potęgą Rzymu. Senat, jak i jego najbliższych współpracowników zaczęło to niepokoić.15.III.44r. p.n.e. został zamordowany przez swoich przyjaciół. Na czele spisku stał Brutus i Kasjusz.

Justynian I

Justynian I (483-565r.) – od 527r. cesarz bizantyjski. Wybitny wódz, dążący do odbudowy potęgi i terytoriów dawnego państwa rzymskiego. Wprowadził dużo reform wewnętrznych, stworzył tzw. Kodeks Justyniana, zamknął Akademię Platońską (jako przejaw kultu pogańskiego), ufundował w Konstantynopolu wspaniałą świątynie Hagia Sophia (532-537r.). Jego żoną była aktorka Teodora. Oboje wraz z dworem są przedstawieni na mozaikach kościoła San Vitale, który powstał na zlecenie Justyniana I w Rawennie.

Kaligula

Kaligula (Gajusz) (12 n.e. – 41 n.e.) – cesarz rzymski od 37 r. – 41 r. wbrew jego pieszczotliwemu przydomkowi nadanemu w dzieciństwie Kaligula czyli „bucik”, znany jest ze swojego okrucieństwa, rozwiązłości i despotyzmu. Kaligula objął władzę po Tyberiuszu w 37 r. Początkowo był dobrym, lubianym przez lud władcą. Jednak choroba na którą zapadł w tym samym roku zupełnie go odmieniła. Wyszły na jaw jego frustracje i żale za tragiczne dzieciństwo, kiedy stracił całą rodzinę. Zaczęły się jego krwawe, pełne spisków rządy przy jednoczesnym opustoszeniu skarbca na wydawanie nie kończących się uczt i igrzysk. Zostało to przerwane przez spiskowców, którzy zabili Cezara Gajusza przy nadarzającej się okazji jego przejścia z teatru do pałacu.

Kasjusz

Kasjusz (85 p.n.e. – 42 p.n.e.) – rzymski generał do 42 r. p.n.e., walczył u boku Marka Antoniusza. Wraz z Markiem Brutusem stał na czele spiskowców uczestniczących w morderstwie Cezara na schodach Senatu

Konstantyn

Konstantyn – imię łacińskie oznaczające "niezłomny, stanowczy, stały"

Konstantyn I Wielki

Konstantyn I Wielki (272-337r.) – cesarz rzymski od 306r. Pierwszy chrześcijański cesarz. W 313r. ogłosił edykt Mediolański.

Lorenzo Medici

Lorenzo Medici (1449 – 1492) – zwany też Wawrzyńcem Wspaniałym (Wawrzyniec, od  św. Wawrzyńca jedno z imion, często powtarzające się w rodzinie Medici). Najsłynniejszy z Medyceuszy, wielki znawca i mecenas sztuki. Pod swoją opieką miał m.in. Michała Anioła, Botticellego, Albertiego, Ghirlandaio, Leonarda da Vinci. Jako władca Florencji utrzymywał dobre stosunki ustrojowe, religijne i społeczne. Dzięki niemu Florencja zyskała rangę głównego, wielkiego ośrodka odrodzenia włoskiego.

Marek Antoniusz

Marek Antoniusz (83p.n.e. – 30 p.n.e.) - jeden z dowódców Juliusza Cezara. Z czasem rosła jego kariera polityczna. W 44 r. został konsulem razem z Cezarem, który objął ten urząd po raz kolejny. Był przyjacielem Cezara, a po jego tragicznej śmierci pomścił go. Zaczął sprawować władzę wraz z adoptowanym synem Cezara Oktawianem Augustem. Jego kochanką podobnie jak i wcześniej Cezara została Kleopatra, z którą miał 3 dzieci. Po dokonaniu inwazji na Egipt przez Oktawiana popełnił samobójstwo.

Marek Aureliusz

Marek Aureliusz (121-180r.) – od 161 do 180r. cesarz rzymski. Doskonale wykształcony, pisał dzieła filozoficzne zwany też „filozofem na tronie”. Słynne jego słowa to m.in. „świat – to zmiana, życie – to wyobrażenie”, :Skromnie przyjmować, spokojnie tracić”, „Człowiek jest tyle wart, ile warte są sprawy, którymi się zajmuje”, „To nie ubóstwo nas nęka, tylko pragnienie bogactwa”. Wspaniałomyślnie sprawował rządy ze swoim przybranym bratem Lucjuszem Wersusem. Był jednym z największych cesarzy, mądry i szlachetny, choć czasy w których rządził były wyjątkowo trudne. Trudne, nieustające wojny i klęski żywiołowe. Marek Aureliusz zmarł zarażony dżumą, podczas epidemii tej choroby w Rzymie, po walkach z plemionami germańskimi.

Neron

Neron (37-68r.) – cesarz rzymski (54-68). Wychowanek Seneki Młodszego, który później był jego najbliższym doradcą. Pasją Nerona była sztuka, teatr, poezja, śpiew, muzyka i wyścigi konne, to go najbardziej angażowało. Rządzeniem nie zajmował się specjalnie. W 64r. Rzym spłonął, o co oskarżono Nerona. Cesarz aby odwrócić oskarżenie przypisał to chrześcijanom, co było przyczyną ich krwawych represji. W 68r. nastąpił bunt. Wojska rezydujące w Hiszpanii obwołały nowego cesarza Galbę. Opuszczony przez wszystkich i zdradzony Neron tego samego roku popełnił samobójstwo.

Odoaker

Odoaker (433-493r.) – germański wódz, najemnik rzymski. Zdobył największe godności wojskowe na dworze cesarskim. W 476r. zdetronizował cesarza Rzymu Romulusa Augustulusa i zawarł (480r.) porozumienie z cesarzem wschodnim Zenonem. Dostał godność patrycjusza i zarząd Italią. W 490r. najechały na niego wojska Ostrogotów pod dowództwem Teodoryka Wielkiego, po tym jak próbował się uniezależnić od cesarstwa wschodniego. Więziony w Ravennie został podstępnie zamordowany przez Teodoryka.

Oktawian August

Oktawian August (63 p.n.e. – 14 n.e.) - adoptowany testamentem syn Juliusza Cezara (wnuk siostry Cezara). Pierwszy cesarz rzymski. Jako cesarz wprowadził szerokie reformy administracyjno – gospodarcze i kulturowe, m.in. w armii utworzył Legiony, dowódcy wojskowi zajmowali pierwsze miejsce po cesarzu w państwie. Utworzył osobne skarbce - cesarski, senacki, wojskowy i prywatny cesarza. Powiększył państwo o nowe ziemie m.in. Egipt. Dążył do umocnienia roli rodziny. Zaczęto karać za bezdzietność, bezżeństwo, cudzołóstwo. Wzniósł wiele świątyń, a pośmiertnie sam został uznany za jednego z bogów. Adoptował syna swojej żony Liwii Druzylii - Tyberiusza, który został jego następcą.

Otton

Otton (32-69r.) – cesarz rzymski, bardzo krótko panujący – od stycznia do kwietnia 69r. Przyjaciel Nerona do momentu, gdy cesarz zabrał mu żonę Poppee Sabinę. Po śmierci Nerona poparł Galbę, w nadziei, że ten ogłosi go swoim następcą. Gdy stało się inaczej zorganizował spisek i zamordował Galbę. Po przegranej bitwie ze swoim następcą Witeliuszem, (który został obwołany cesarzem przez swoich żołnierzy) popełnił samobójstwo.

Pretor

Pretor – urzędnik sędziowski.

Tacyt

Tacyt (ok.55 – ok.120r.) – wybitny historyk starożytnego Rzymu. Pełnił wiele funkcjo, prócz badań historycznych był konsulem, gubernatorem, kwestorem, mówcą. W swoich historycznych dziełach, wykazał się niezwykłym obiektywizmem, rzetelnością w przedstawianiu faktów i dociekliwością. Główne jego książki to: biograficzna, w której ukazuje życie swojego teścia Juliusza Agrykolę w szerokim kontekście historycznym, „Dzieje” i „Roczniki”, w których opisuje rządy cesarzy Domicjana i Wespazjana. W „Rocznikach” dzieje od Tyberiusza do Nerona.

Tacyt

Tacyt (200-276r.) – cesarz rzymski panujący od 275 do 276r. Był mało popularny zwłaszcza wśród żołnierzy, po roku swojego panowania został zamordowany.

Stylichon

Stylichon (365-404) – rzymski wódz o największym stopniu wojskowym: magister militum. Z pochodzenia Wandal. Służył za panowania Teodozjusza I, później opiekun jego następcy Honoriusza. Wsławił się w walce z Wizygotami w obronie Grecji. Opanował najazdy innych plemion. Został podstępnie zamordowany w Rawennie.

Seneka

Seneka zw. Seneka Filozof (ok. 3r.p.n.e. – 65r.) – rzymski poeta, pisarz i filozof. Był wychowawcą Nerona i Konsulem. Wszechstronny autor prac z zakresu astronomii, geografii, etyki. Uwikłany w spisek popełnił samobójstwo z rozkazu Nerona.

Roton

Roton (zm.652r.) – król Longobardów, prymitywnego plemienia germańskiego, które zajęło Italię. Roton w 643r. sporządził tzw. edykt Rotona, w którym skodyfikował longobardzkie m.in. kara pieniężna za zabójstwo, była zależna od klasy ludności zabitego.

Teodoryk Wielki

Teodoryk Wielki (455-526r.) – król Ostrogotów od 471r. i król Italii od 493r. Rezydował w Rawennie gdzie pozostawił po sobie Kościół Św. Apolinarego i Św. Witalisa, oraz pałac królewski. Rawenna, Rzym i Mediolan były wtedy miastami o największej wadze oddziaływania na pozostałe miasta i tworzenia wzorców. Po nagłej śmierci Teodoryka, królestwo ostrogockie upadło.

Teodozjusz

Teodozjusz (346-395r.) – cesarz rzymski od 379r. W 381r. ogłosił edykt uznający chrześcijaństwo. Był ostatnim władcą całego imperium, przed śmiercią podzielił cesarstwo na dwie części między swoich synów. Odtąd cesarstwo zaczęło funkcjonować jako wschodnie i zachodnie.

Trajan

Trajan (53-117r.) – cesarz rzymski w latach 98-117. Za jego panowania Rzym powiększył się bardzo terytorialnie, jak i budowniczo. Powstało wiele nowych akweduktów, sieć dróg, forum, słynna Kolumna Trajana, termy, porty. Zakazał prześladowań chrześcijan. W 114r. otrzymał najwyższy tytuł „Optimus” – najlepszy, był jedynym cesarzem mogącym się taki tytułem szczycić.

Wespazjan

Wespazjan (9-79r.) – cesarz rzymski od 69r. Wprowadził dużo reform administracyjno – finansowych. Popierał rozwój nauki i sztuki, rozbudował Rzym. Za jego panowania zaczęto budowę największego amfiteatru w Starożytności – Koloseum.