Przedstawienia madonny w sztuce włoskiej

Maesta Cimabue

1279-1285 r. fresk (kościół św. Franciszka w Asyżu)

Jednym z pierwszych malarzy Madonn był Ceni di Pepo zwany Cimabue. Florencki artysta rozpoczynający protorenesans we włoskim malarstwie. Dziś bardziej znany jako nauczyciel Giotta niż z niezwykłego nowatorstwa jakie nadał sztuce. W krucyfiksie jaki wykonał do kościoła Santa Croce we Florencji po raz pierwszy został odrzucony bizantyński schemat przedstawiający ciało Chrystusa za pomocą zgeometryzowanych form. Również jako pierwszy zwrócił uwagę na ważność światłocienia, który stosujew swoim malarstwie niezwykle delikatnie i konsekwentnie. Porzucił gotycki rodzaj ekspresji skomplikowanych póz i ruchu na rzecz głębi perspektywicznej i wyrazu emocjonalnego. Jego twórczość określa dalszy rozwój malarstwa włoskiego. Madonna z Dzieciątkiem adorowana przez aniołów i świętych - nosi nazwę MAESTA. Maesta Cimabuego /1279-1285/ namalowana techniką fresku znajduje się w dolnym kościele w Asyżu. Święty Franciszek stoi po prawej stronie tronu Madonny jest to jeden z najstarszych jego wizerunków.

Maesta Giotta

przed 1310 r. deska 325 x 204 cm (Uffizi, Florencja)

Giotto di Bondone /ok. 1267 lub 1277-1337/ to reformator europejskiego malarstwa. Pogłębił zastosowany już przez Cimabue światłocień tak, że przedstawienia ludzi stały się trójwymiarowymi formami plastycznymi. Cień modeluje bryłę optycznie oddalając miejsca z tyły figury, jasność wydobywa te nam bliższe. W elementach architektury stosuje skróty perspektywiczne. Obiekty zmniejszają się wraz z oddaleniem co tworzy złudzenie rzeczywistości. Wszystko to najpełniej widać w padewskiej kaplicy Scrovegnich, gdzie freski ukazujące Dzieje Chrystusa nowatorsko następują po sobie chronologicznie. Dotąd nie przykładano wagi do czasu rozgrywanych scen umieszczając np. Zwiastowanie wraz ze sceną Narodzenia.
Również florencka Maesta jest kompozycją przestrzenną. Perspektywicznie ujęty jest tron i adorujący Madonnę z dzieciątkiem aniołowie i święci. Madonna skupia naszą uwagę promieniuje siłą, ale i smutkiem zna bowiem przyszłość swojego dziecka, które trzyma na kolanach.
Ta Maesta to obraz na desce, powstała w kościele Ognissanti we Florencji, a obecnie znajduje się w Galerii Uffizi.

 

Maesta Duccia

1308-1311,deska 370 x 450 cm (Muzeum Katedralna, Siena)

Duccio - przedstawiciel sienieńskiego gotyku północnego, który charakteryzował się dekoracyjnością, wyrafinowaniem i malarską subtelnością. Duccio nie zerwał ciągłości bizantyjskiej na rzecz trójwymiarowej plastyki o którą walczyła Florencja. Jego obrazy są bardzo harmonijne kolorystycznie, o delikatnej linii, poetyckie. Maesta namalowana na ołtarz główny katedry w Sienie jest przykładem niezwykłej indywidualności i wrażliwości Duccia. Bizantyński sposób przedstawienia Maesty widać w zachowanym przez artystę kanonie w/g którego malowano ikony. Scena jest pełna skupienia i uduchowienia, pozbawiona zmysłowości. Oczy bez blasku, brak rzęs, uszy zakryte bądź o dziwnej formie nie służą do odbierania dźwięków ziemi, usta są drobne i zachowawczo nieruchome. Dłonie zaś o pięknej, łagodnej linii zdają się być bezcielesne, czoło dość wysokie dla oddania wyjątkowej mądrości. Jasna, prosta linia oddająca kształt nosa, rozjaśnienie wokół brwi, kości policzkowych i brody. Wszystko namalowane w ściśle określonych kolorach złota dla oddania tła, odcieni niebieskiego i czerwieni dla szat.
Napis u dołu tronu /w ikonach również często używano pisma/ głosi: "Święta Matko Boga, zapewnij spokój Sienie, a Ducciowi żywot, ponieważ Cię namalował".

Maesta Simone Martiniego

1315 r. fresk (sala Wielkiej Rady w Palazzo Publico, Siena)

W podobnym poetyckim duchu co Ducio, działał drugi wielki malarz Sieny - Simone Martini. Jego związki z poezją były dość bezpośrednie, gdy pracował na dworze papieskim w Avinionie przyjaźnił się tam z Petrarką. Zdobił jego księgi, a poeta odwdzięczył mu się poświęcając Martiniemu sonet. Malarstwo tego artysty jest niezwykle wyrafinowane i uduchowione. Maesta to jego pierwsze dzieło. Jest pod wieloma względami nawiązaniem do Madonny Ducia. Różni się odsunięciem całej sceny w głąb i rozpięciem nad nią baldachimu, który symbolizuje niebo.