autor: Agnieszka Kozerawska

XIX wiek - czas budzenia się świadomości narodowej w Europie.

Trend ten nie ominął i Italii, która z okresu napoleońskiego wychodziła z rozbudzonymi aspiracjami narodowymi, wbrew którym stawała rzeczywistość stworzona decyzjami Kongresu Wiedeńskiego.

We włoskim ruchu narodowym idea obalenia dominacji Austrii na Półwyspie oraz zjednoczenia przeplatała się z hasłami liberalnymi i republikańskimi. Włoski ruch narodowy oraz związane z nim wydarzenia, które w rezultacie przynieść miały zjednoczenie kraju, noszą nazwę „Risorgimento” (odrodzenie, zmartwychwstanie) od czasopisma piemonckiego o takim tytule. Wpisuje się w niego ruch zwany karbonaryzmem oraz powstały w 1831 radykalny ruch „Młode Włochy” pod przywództwem Giuseppe Maziniego.

Aspiracje Włochów znalazły wyraz w  wydarzeniach 1848 i 1849 r. które były częścią ogólnoeuropejskiej Wiosny Ludów. Początkowe sukcesy ruchu narodowego o charakterze liberalno - konstytucyjnym zostały zaprzepaszczone, antyaustriacka koalicja władców włoskich („liga władców”) rozpadła się, a klęska militarna przypieczętowała niepowodzenie tej fazy Risorgimento.

Risorgimento

W latach 50-tych Risorgimento weszło w nową fazę. Na czoło ruchu zjednoczeniowego wysunęło się Królestwo Sardynii pod rządami króla Wiktora Emanuela II. Powodzenie Risorgimento zawdzięcza w równym stopniu zmysłowi politycznemu i zdolnościom dyplomatycznym premiera Królestwa - Camilo di Cavour’a, który potrafił zapewnić sobie poparcie Wielkiej Brytanii i Francji i zawarł tajny sojusz z Napoleonem III, co waleczności i brawurze włoskiego bohatera narodowego Giuseppe Garibaldiego. Zwycięstwa wojsk francusko - sardyńskich pod Magentą i Solferino w czerwcu 1859 r. wyparły Austriaków z północnych Włoch. W wyniku ustaleń pokoju w Zurychu Królestwo Sardynii otrzymało Lombardię, o przyłączeniu środkowych Włoch zadecydowały lokalne plebiscyty. Brawurowa „wyprawa tysiąca ochotników” pod dowództwem Garibaldiego obaliła rządy Burbonów na Sycylii i w południowych Włoszech, zaś wojska sardyńskie  Wiktora Emanuela wkroczyły do Państwa Kościelnego i Neapolu, o przyłączeniu których (z wyjątkiem posiadłości rzymskich Państwa Kościelnego) również zadecydowały plebiscyty. W marcu 1861 ogólnowłoski parlament w Turynie proklamował powstanie Królestwa Włoch pod berłem Wiktora Emanuela II, ze stolicą w Turynie, później przeniesioną do Florencji. Wykorzystując sytuację międzynarodową Włochy zdołały w 1866 r. przyłączyć Wenecję, a w 1870 r. - Rzym, który w następnym roku stał się stolicą zjednoczonego państwa.